شمس الدين احمد

32

خزائن الملوك ( فارسى )

اعصاب همدرد مراكز اعصاب همدرد را كه بر هر دو پهلوى عمود الفقرات از بيخ جمجمه آغاز شده لغايت استخوان عصعص همچو سلك مرواريد از يك ديگر ملتصق‌اند عقود مىنامند و از مراكز مذكوره دوگونه شاخها خروج مىيابند يكى شاخهاى متلاقى كه باريك مىباشند و با اعصاب دماغى بمقامات مختلف و با اعصاب نخاعى قريب جاهاى خروج آنها مشتمل مىشوند و دومى شاخهاى متفرق كه نسبت شاخهاى اولين كلان‌تر مىباشند و شاخ در شاخ شده بر شرائين متفرق گرديده در مختلف اعضاى درونى جسم داخل شده منتسجهء عصبى مترتب مىسازند و مخفى نماند كه منتسجهاى مذكوره را باسامى شرائين كه همراه اوشان منتسجه مىباشند نام‌زد مىكنند چنانچه منتسجهء عصبى همراهى شريان الكبد را منسوجيهء عصبيهء كبدى و منتسجهء عصبى همراهى شريان الطحال را منسوجيهء عصبيه طحال مىنامند و على هذا القياس و عقود اعصاب همدرد جمله لبست و هشت جفت‌ست كه چهار عقود الجمجمه و سه عقود العنق و دوازده عقود الصدر و چهار عقود القطن و پنج عقود العجز مىباشد و بعضى متشرحين انگلستان عقود الجمجمه پنج گفته‌اند و عقود العجز چهار و بيان مفصل عقودها و شاخهاى مستخرجه ازينها در تشريح انگلستانيان مرقوم‌ست اين مختصر لائق گنجايش تفصيل آن نيست سابع شرائين كه واحد آن شريانست نزد پيروان اطباى يونان عروق ضوارب‌اند كه اصل آنها از قلب روئيده است و آن تمامى مجوف ذو طبقتين‌اند الاشريان وريدى كه شريان العرقى هم نامند و از قلب بريه آمده يك طبقه است و در جوف جملهء آنها روح كثير و خون قليل واقعست و قوت حيوانى مع حرارت غريزى از دل بتوسط شرائين بتمامى اعضاى بدن مىرسد و ترويح قلب و روح حيوانى بجذب نسيم و خروج بخار دخانى آن بانبساط و انقباض شرائين مىشود و اصل شرائين دو قسم‌ست يكى شريان وريدى كه متشرحين انگلستان آن را شريان الريه مىنامند و آن نزد پيروان اطباى يونان از بطن ايسر قلب و بمعاينهء متشرحين انگلستان از بطن ايمن آن آغازيده دو شاخ مىگردد يكى يمينى و دوم يسارى و شاخ يمينى منشعب بسه فروع گرديده در شق ايمن ريه بهر سه شعبهء شق مذكور و شاخ يسارى منشعب به دو فرع شده در شق ايسر ريه بهر دو شعبهء شق مسطور متفرق مىشود و دومى شريان سترگ كه بيخ جميع شرائين بدنىست و آن را ابهر و اورطى و اوريطى خوانند باتفاق يونانيان و انگلستانيان از بطن ايسر قلب برآمده و پس از آغاز خم خورده محرابى ساخته كه محراب مذكور را متشرحين انگلستان قوس الاورطى مىنامند و قوس مذكور را سه درجه مقرر كرده‌اند يكى بالائين صاعد و دوم و دوم درميانى عراض و سوم زيرين هابط و نخستين از درجه بالائين صاعد قوس الاورطى دو شاخ يمينى و يسارى منشعب شده به دو دو فروع انقسام يافته در جرم قلب متفرق گرديده و آنها را شرائين المستدير القلب گويند و باز از درجهء درميانى آن سه شاخ منشعب شده كه فرع اول را شريان لا اسم له نامند و از وى دو شاخ يكى شريان سباتى عامهء يمينى و دوم